เท้า.....อวัยวะที่อยู่ไกลสุด และง่ายสุดต่อการบาดเจ็บ เท้าต้องถูกกด ถูกทับ ถูกรัด และถูกเสียดสีจากสิ่งห่อหุ้ม เพื่อยืน เดิน วิ่ง นั่ง ให้กับเจ้าของ  เมื่อเกิดถลอก ลอกเป็นแผล หรือพุพอง อีกสองสามวันก็ดีขึ้น แต่....ไม่ใช่กับเท้าเบาหวาน เมื่อเท้ายังไม่ชา เกิดแผลขึ้นมา ก็ยังรู้สึกเจ็บ ตรวจพบแผลได้เร็ว ข้อสำคัญ อย่าประมาท รีบทำความสะอาด และดูแลแผลให้ดี ถ้าไม่ดีขึ้น เกิดอักเสบ บวมแดง ต้องรีบแจ้งแพทย์ทราบ หากละเลย เฉยไว้ คิดว่าไม่เป็นไร เดี๋ยวก็หาย นี่คืออันตราย เวลาอักเสบร้ายแรง กลายเป็นหนองดองพิษร้าย ต้องทุ่มเทรักษามากมาย ทั้งยาฉีดยากินหลากหลาย กว่าจะหายก็ต้องเจ็บปวดกับการทำแผล ย่ำแย่เสียเวลา เสียงาน และเสียเงินมหาศาล บางรายพาลลึกถึงกระดูก ต้องถูกตัดเท้าอย่างน่าเสียดาย

ถ้าเท้าชาจากเบาหวาน เป็นแผลไม่รู้สึก แม้กินลึกไม่รู้เจ็บ หากไม่เอาใจใส่ ก้มลงไปตรวจเท้าบ่อย ๆ  จะไม่ค่อยรู้ว่าผิดปกติ บางครั้งเหยียบของมีคม เลือดออกไม่รู้ตัว ไม่กลัวเพราะยังไม่รู้ กว่าจะรู้ก็เป็นมาก ติดเชื้อโรคยากรักษา แผลอักเสบกลัดหนอง บวมเหมือนกระบอง จนประคองเดินไม่ไหว หรือมีไข้ขึ้นหนาวสั่น ถึงตอนนั้นก็แย่มาก การรักษายากอย่างยิ่ง มีโอกาสเลือดเป็นพิษ ชีวิตเสี่ยงสูง กว่าจะฟื้นคืนได้ ต้องใช้เวลาหลายเดือน

“เท้าเบาหวานเป็นแผลง่ายหรือ เกิดอะไรต่อเท้าเบาหวาน ทำไมจึงต่างกับคนไม่เป็น”  จริง ๆ แล้วก็ไม่เห็นแตกต่างกัน ผิวหนังเป็นส่วนสำคัญป้องกันการการติดเชื้อ ในเบาหวาน ผิวหนังมีโอกาสแห้ง และคัน หากผิวแตกหรือเกาถลอก ทำให้เป็นรอยแยกออก ให้เชื้อโรคเข้าง่าย  รองเท้าที่ไม่เข้ากับเท้า ทำให้บีบรัด รองเท้ากัด หรือเสียดสี เกิดมีหนังพองได้ การใส่รองเท้าแตะ ไม่ได้ช่วยป้องกันเท้า เกิดบาดเจ็บแล้วจะเศร้า ที่สำคัญ เมื่อเบาหวานรักษาไม่ดี มีปลายประสาทอักเสบ เท้าชาไม่รู้สึก ก็เหมือนสูญเสียกลไกป้องกันเท้าไปกว่าครึ่ง ถ้าหลอดเลือดตีบ เลือดไหลเวียนไม่ดี หากเกิดแผลจะไม่หาย กลายเป็นคำเล่าขาน “เป็นเบาหวานแล้วแผลไม่หาย”

น้ำตาลในเลือดที่สูง ประสิทธิภาพการป้องกัน และการฆ่าเชื้อโรคลดลง และยังเสมือนเป็นอาหารของเชื้อโรค ให้เจริญเติบโตรวดเร็ว เบาหวานที่รักษาไม่ดี เมื่อติดเชื้อจึงมีโอกาสเป็นรุนแรง และลุกลามมากกว่าคนปกติ การติดเชื้อที่รุนแรงก็ทำให้เบาหวานรักษายากขึ้น เหมือนเป็นวงจรอุบาทว์ที่ทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง ทั้งหมดเหล่านี้สามารถป้องกันได้ ถ้าเอาใจใส่ดูแลเท้า และรักษาเบาหวานให้เหมือนปกติหรือใกล้เคียงปกติที่สุด

ข้อพึงจำ...เหตุที่ทำให้เกิดแผล และทำให้แผลลุกลามมากขึ้น

1. ผิวแห้ง ผิวแตก คันและเกา

2. รองเท้าไม่เหมาะสมกับเท้า เสียดสี บีบรัด ทำให้หนังพอง หรือจากรองเท้ากัด

3. อุบัติเหตุ เหยียบถูกของมีคม หรือจากรอยช้ำ

4. ปลายประสาทอักเสบ ทำให้ชา ไม่รู้สึก ระวัง ห้ามแช่น้ำร้อน

5. เคยเกิดแผลมาก่อน มีโอกาสเกิดแผลอีกได้

6. เท้าผิดรูป มีกระดูกงอก หรือนิ้วเท้างองุ้ม

7. เบาหวานที่คุมน้ำตาลในเลือดไม่ดี มีโอกาสเกิดอักเสบรุนแรงได้มาก และกินลึกถึงกระดูกได้

8. การติดเชื้อรุนแรง ก็ทำให้เบาหวานรักษายากขึ้น

9. หลอดเลือดตีบ การไหลเวียนเลือดไม่ดี การอักเสบลุกลามง่าย และแผลหายช้า

อย่าลืม ดูแลเท้าสม่ำเสมอ และคุมเบาหวานให้ดี จะได้ไม่มีพลาด อย่าประมาท 

คลิก > นัดหมายนพ.ธวัชชัย ภาสุรกุล

สนับสนุนข้อมูลโดย นพ.ธวัชชัย ภาสุรกุล

อายุรศาสตร์โรคต่อมไร้ท่อและเมแทบอลิซึม